ตรวจพบก้อนไทรอยด์ ทำยังไงต่อ: อัลตราซาวด์ เจาะตรวจ และทางเลือกถัดไป

ตรวจพบก้อนไทรอยด์ ทำยังไงต่อ

เมื่อตรวจพบก้อนไทรอยด์ ลำดับขั้นมาตรฐานคือ ซักประวัติและตรวจร่างกาย แล้วเจาะเลือดดูการทำงานของต่อมไทรอยด์ ตามด้วยอัลตราซาวด์เพื่อดูลักษณะก้อนอย่างละเอียด จากนั้นแพทย์จึงจะบอกได้ว่าก้อนนี้ควรเจาะตรวจเซลล์หรือเพียงนัดติดตาม ไม่มีขั้นตอนใดที่ต้องรีบทำในวันเดียว

ก้อนไทรอยด์เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด เมื่อใช้อัลตราซาวด์ตรวจ จะพบก้อนในต่อมไทรอยด์ได้ราวครึ่งหนึ่งของผู้ใหญ่ และในบรรดาก้อนทั้งหมดนั้น มีเพียงประมาณ 5% ที่ผลตรวจออกมาเป็นมะเร็ง ส่วนที่เหลือเป็นถุงน้ำ ก้อนเนื้อธรรมดา หรือการเปลี่ยนแปลงจากภาวะอักเสบ หากคุณยังไม่แน่ใจว่าก้อนที่คอเกิดจากอะไรได้บ้าง อ่านเพิ่มเติมได้ที่ก้อนที่คอและก้อนไทรอยด์เกิดจากอะไร

บทความนี้ทีมแพทย์ YOUNIFY เรียบเรียงขึ้นเพื่อให้คุณเห็นภาพทั้งเส้นทางล่วงหน้า ว่าแต่ละขั้นตรวจอะไร ทำไมต้องตรวจ และผลแต่ละแบบนำไปสู่ทางเลือกอะไรบ้าง

• ขั้นที่ 1 ซักประวัติและตรวจร่างกายบริเวณลำคอ
• ขั้นที่ 2 เจาะเลือดดูการทำงานของต่อมไทรอยด์ (TFT)
• ขั้นที่ 3 อัลตราซาวด์ต่อมไทรอยด์ พร้อมประเมินความเสี่ยงจากลักษณะก้อน
• ขั้นที่ 4 พิจารณาเจาะตรวจเซลล์ด้วยเข็มเล็ก (FNA) เฉพาะก้อนที่เข้าเกณฑ์
• ขั้นที่ 5 วางแผนถัดไป ได้แก่ ติดตามเป็นระยะ ผ่าตัด หรือจี้ก้อนด้วยคลื่นวิทยุในก้อนที่ยืนยันว่าไม่ใช่เนื้อร้าย

ก้อนไทรอยด์ส่วนใหญ่ไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน การนัดตรวจภายในไม่กี่สัปดาห์ถือว่าเหมาะสม ยกเว้นกรณีที่มีอาการเตือน เช่น ก้อนโตเร็วผิดปกติภายในไม่กี่สัปดาห์ เสียงแหบที่ไม่ดีขึ้น กลืนหรือหายใจลำบาก หรือคลำได้ต่อมน้ำเหลืองที่คอแข็งติดแน่น กรณีเหล่านี้ควรพบแพทย์เร็วขึ้น

ขั้นที่ 1 ซักประวัติและตรวจร่างกาย

ขั้นแรกไม่ต้องใช้เครื่องมือใด ๆ แพทย์จะถามว่าก้อนเกิดขึ้นตั้งแต่เมื่อไร โตขึ้นเร็วแค่ไหน มีอาการกดเบียดหรือไม่ มีประวัติฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอในวัยเด็กหรือประวัติมะเร็งไทรอยด์ในครอบครัวหรือไม่ แล้วจึงคลำต่อมไทรอยด์และต่อมน้ำเหลืองที่คอ

ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงพิธีการ เพราะปัจจัยอย่างประวัติฉายรังสีที่ลำคอ ประวัติครอบครัว ก้อนที่โตเร็ว เสียงแหบเรื้อรัง หรือก้อนที่คลำแล้วแข็งและขยับไม่ได้ ล้วนเป็นสิ่งที่ทำให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงต่างออกไป และอาจตัดสินใจเจาะตรวจเร็วขึ้นแม้ก้อนจะยังไม่ใหญ่

การซักประวัติยังช่วยแยกอาการที่มาจากฮอร์โมนออกจากอาการที่มาจากตัวก้อนเอง เช่น ใจสั่น มือสั่น น้ำหนักลด ขี้ร้อน อาจบ่งถึงต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกิน ขณะที่อ่อนเพลีย ขี้หนาว น้ำหนักขึ้น ท้องผูก อาจบ่งถึงการทำงานที่น้อยเกิน ทั้งสองแบบส่งผลต่อแผนการตรวจในขั้นถัดไป

ขั้นที่ 2 ตรวจเลือดดูการทำงานของต่อมไทรอยด์

การเจาะเลือดตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์ (thyroid function test หรือ TFT) มักเริ่มจากค่า TSH เป็นหลัก จุดประสงค์ไม่ใช่เพื่อบอกว่าก้อนเป็นมะเร็งหรือไม่ เพราะเลือดบอกเรื่องนั้นไม่ได้ แต่เพื่อดูว่าต่อมไทรอยด์ทำงานปกติ ทำงานมากเกิน หรือทำงานน้อยเกิน

ผลเลือดมีผลต่อเส้นทางถัดไปจริง ๆ ถ้าค่า TSH ต่ำกว่าปกติ แปลว่าอาจมีก้อนที่ผลิตฮอร์โมนเองมากเกิน ในกรณีนี้แพทย์มักพิจารณาตรวจสแกนไทรอยด์เพื่อดูว่าก้อนนั้นทำงานมากผิดปกติหรือไม่ก่อน เพราะก้อนลักษณะนี้มีโอกาสเป็นมะเร็งต่ำ และดูแลด้วยแนวทางที่ต่างออกไป

ถ้าค่าการทำงานอยู่ในเกณฑ์ปกติหรือสูงกว่าปกติ เส้นทางจะเดินต่อไปที่อัลตราซาวด์และการประเมินลักษณะก้อนตามปกติ บางกรณีแพทย์อาจส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น ระดับแอนติบอดีต่อไทรอยด์ เมื่อสงสัยภาวะไทรอยด์อักเสบเรื้อรังร่วมด้วย

ขั้นที่ 3 อัลตราซาวด์และการประเมินความเสี่ยงของก้อน

อัลตราซาวด์เป็นการตรวจที่สำคัญที่สุดในเส้นทางนี้ ใช้เวลาไม่นาน ไม่มีรังสี และไม่ต้องเตรียมตัวเป็นพิเศษ แพทย์จะดูว่าก้อนมีกี่ก้อน ขนาดเท่าไร เป็นถุงน้ำหรือเนื้อ ขอบเรียบหรือไม่ มีหินปูนจุดเล็กหรือไม่ รูปร่างสูงกว่ากว้างหรือไม่ และต่อมน้ำเหลืองที่คอมีลักษณะผิดปกติร่วมด้วยหรือเปล่า

ลักษณะเหล่านี้ถูกนำมารวมกันเป็นระดับความเสี่ยง ซึ่งแนวทางสากลใช้เป็นตัวกำหนดว่าก้อนควรได้รับการเจาะตรวจเมื่อใด หลักการคือ ยิ่งลักษณะบนภาพน่าสงสัยมากเท่าไร ยิ่งพิจารณาเจาะตรวจที่ขนาดเล็กลงเท่านั้น ส่วนก้อนที่ภาพดูไม่น่าสงสัยเลย มักรอให้มีขนาดใหญ่พอสมควรก่อนจึงจะเจาะ หรืออาจติดตามอย่างเดียวก็เพียงพอ

ตัวเลขขนาดที่ใช้ตัดสินใจจริงแตกต่างกันเล็กน้อยตามแนวทางแต่ละฉบับ และแพทย์จะพิจารณาร่วมกับประวัติ อายุ และความกังวลของผู้ป่วยเสมอ ตารางนี้จึงเป็นภาพรวมเชิงหลักการเพื่อให้คุณเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังคำแนะนำที่ได้รับ ไม่ใช่เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจแทนการตรวจจริง

ขั้นที่ 4 การเจาะตรวจเซลล์ด้วยเข็มเล็ก (FNA) จำเป็นทุกคนไหม

ไม่จำเป็นทุกคน การเจาะตรวจเซลล์ด้วยเข็มเล็กหรือ FNA จะทำเฉพาะก้อนที่เข้าเกณฑ์ตามลักษณะบนอัลตราซาวด์และขนาดเท่านั้น ก้อนจำนวนมากผ่านการประเมินแล้วพบว่าเพียงนัดอัลตราซาวด์ซ้ำเป็นระยะก็เพียงพอ ซึ่งถือเป็นผลลัพธ์ที่ถูกต้อง ไม่ใช่การละเลย

สำหรับคนที่ต้องเจาะ ขั้นตอนจริงเรียบง่ายกว่าที่หลายคนจินตนาการไว้มาก แพทย์จะให้นอนหงายหนุนไหล่เล็กน้อยเพื่อแหงนคอ ทำความสะอาดผิวหนัง ฉีดยาชาเฉพาะที่ แล้วใช้เข็มขนาดเล็กใกล้เคียงเข็มเจาะเลือดแทงผ่านผิวหนังเข้าไปในก้อนภายใต้การนำทางด้วยอัลตราซาวด์ตลอดเวลา เพื่อดูดเซลล์ออกมาส่งตรวจ

• ใช้เข็มขนาดเล็ก ไม่ต้องผ่าตัด ไม่ต้องดมยาสลบ และไม่มีแผลเย็บ
• ทำภายใต้อัลตราซาวด์เพื่อให้เข็มเข้าตำแหน่งที่ต้องการจริง ๆ
• แต่ละครั้งใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที มักดูดเซลล์ 2-3 ตำแหน่งในก้อนเดียวกัน
• ความรู้สึกส่วนใหญ่คือตึงและจี๊ดตอนแทงเข็ม หลายคนบอกว่าใกล้เคียงกับการเจาะเลือด แต่ความรู้สึกแตกต่างกันได้ในแต่ละบุคคล
• หลังทำอาจมีเจ็บตึงที่คอหรือจ้ำเลือดเล็กน้อยราว 1-2 วัน กลับบ้านได้เลยและใช้ชีวิตได้ตามปกติ

สิ่งที่ควรทราบล่วงหน้าคือ การเจาะครั้งเดียวอาจไม่ได้คำตอบเสมอไป บางครั้งเซลล์ที่ดูดออกมามีไม่มากพอให้พยาธิแพทย์อ่านผลได้ ในกรณีนี้แพทย์จะนัดเจาะซ้ำ ซึ่งเป็นเรื่องปกติของการตรวจชนิดนี้ ไม่ได้แปลว่าผลผิดปกติหรือมีอะไรน่ากังวลเป็นพิเศษ

ผลเจาะตรวจบอกอะไรบ้าง

ผลการเจาะตรวจเซลล์ไทรอยด์ถูกจัดเป็นกลุ่มมาตรฐานสากลที่เรียกว่าระบบ Bethesda เพื่อให้แพทย์ทุกที่สื่อสารตรงกันว่าเซลล์ที่เห็นบอกอะไร และแต่ละกลุ่มมีโอกาสเป็นเนื้อร้ายมากน้อยเพียงใด อธิบายอย่างง่ายได้เป็นกลุ่มหลัก ๆ ดังนี้

• ตัวอย่างไม่เพียงพอต่อการประเมิน หมายถึงดูดเซลล์ออกมาได้น้อยเกินกว่าจะอ่านผล มักนัดเจาะซ้ำอีกครั้ง
• ไม่ใช่เนื้อร้าย เป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุด ส่วนใหญ่ตามด้วยการติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะโดยไม่ต้องผ่าตัด
• ก้ำกึ่งหรือสรุปไม่ได้ชัดเจน เซลล์มีลักษณะผิดปกติบางอย่างแต่ยังไม่พอจะบอกได้ว่าเป็นอะไร มักตามด้วยการเจาะซ้ำ การตรวจเพิ่มเติม หรือการผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยในบางราย
• สงสัยว่าเป็นเนื้อร้าย ลักษณะเซลล์เข้าได้กับมะเร็งค่อนข้างมากแต่ยังไม่ชัดเจนพอ มักแนะนำการผ่าตัด
• เป็นเนื้อร้าย ลักษณะเซลล์ชัดเจน แนวทางหลักคือการผ่าตัดและวางแผนการดูแลต่อเนื่องกับทีมแพทย์

เมื่อดูภาพรวมทั้งหมด ก้อนไทรอยด์ราว 95% ไม่ใช่มะเร็ง ผลที่คนส่วนใหญ่ได้รับจึงเป็นกลุ่มไม่ใช่เนื้อร้าย และคำแนะนำที่ตามมามักเป็นการนัดติดตาม ไม่ใช่การรักษาทันที การเข้าใจจุดนี้ล่วงหน้าช่วยลดความกังวลระหว่างรอผลได้มาก

อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือผลกลุ่มก้ำกึ่งไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่แปลว่าข้อมูลยังไม่พอจะสรุป การตัดสินใจในกลุ่มนี้จึงอาศัยหลายอย่างประกอบกัน ทั้งภาพอัลตราซาวด์ ขนาดก้อน อาการ อายุ และความต้องการของผู้ป่วยเอง

ผลออกมาแล้วมีทางเลือกอะไรบ้าง

หลังทราบผล เส้นทางจะแยกออกเป็นสามแบบหลัก คือ ติดตามอย่างเดียว ผ่าตัด หรือรักษาก้อนโดยไม่ผ่าตัดในรายที่ยืนยันแล้วว่าไม่ใช่เนื้อร้ายและมีอาการรบกวน แต่ละทางเลือกมีข้อบ่งชี้ของตัวเอง และไม่ใช่ว่าทางเลือกที่ทำอะไรมากกว่าจะเหมาะกว่าเสมอไป

การติดตามเป็นทางเลือกที่พบบ่อยที่สุดสำหรับก้อนที่ไม่ใช่เนื้อร้าย ขนาดไม่ใหญ่ และไม่มีอาการ โดยทั่วไปคือนัดอัลตราซาวด์ซ้ำเป็นระยะเพื่อดูว่าก้อนโตขึ้นหรือเปลี่ยนลักษณะหรือไม่ ถ้าก้อนคงที่และไม่มีอาการ การไม่ทำอะไรเพิ่มคือแนวทางที่เหมาะสม

การผ่าตัดยังคงเป็นแนวทางหลักเมื่อผลเจาะตรวจเป็นเนื้อร้ายหรือสงสัยว่าเป็นเนื้อร้าย รวมถึงก้อนขนาดใหญ่มากที่กดเบียดหลอดลมหรือหลอดอาหาร หรือก้อนที่ยื่นลงไปในช่องอก การผ่าตัดมีผลตามมาที่ควรทราบล่วงหน้า เช่น หลังตัดต่อมไทรอยด์ออกหนึ่งข้าง มีผู้ป่วยราว 30% ที่เกิดภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำตามมา และประมาณ 1 ใน 4 ต้องรับประทานฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทน อ่านรายละเอียดว่าเมื่อไรจำเป็นต้องผ่าตัดจริงได้ที่ก้อนไทรอยด์ต้องผ่าตัดไหม

สำหรับก้อนที่การเจาะตรวจยืนยันแล้วว่าไม่ใช่เนื้อร้าย แต่ก้อนโตจนเห็นชัด รู้สึกตึงคอ กลืนติด หรือกระทบความมั่นใจ การจี้ก้อนด้วยคลื่นความถี่วิทยุ (RFA) เป็นทางเลือกหนึ่งที่ทำผ่านผิวหนังโดยไม่ต้องผ่าตัด งานวิจัยพบว่าก้อนมักยุบลงราว 50-80% ของปริมาตรภายใน 6-12 เดือน แม้ผลลัพธ์จะขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและลักษณะของก้อน หากอยากเปรียบเทียบสองวิธีนี้แบบเคียงข้างกัน อ่านได้ที่จี้ก้อนไทรอยด์เทียบกับการผ่าตัด

ข้อจำกัดสำคัญที่ต้องย้ำคือ RFA ใช้กับก้อนที่ยืนยันแล้วว่าไม่ใช่เนื้อร้ายจากการเจาะตรวจเท่านั้น ก้อนที่เป็นมะเร็งหรือสงสัยว่าเป็นมะเร็งต้องดูแลด้วยแนวทางคนละแบบ และไม่ควรใช้ RFA แทนการผ่าตัดในกรณีเหล่านั้น

ที่ YOUNIFY Clinic ทีมแพทย์จะประเมินตั้งแต่อัลตราซาวด์ ผลเลือด และผลเจาะตรวจ ก่อนคุยทางเลือกร่วมกับคุณ บริการจี้ก้อนไทรอยด์ราคาเริ่มต้น ฿79,000 คลินิกอยู่ชั้น 2 ห้อง 214 อาคารยูไนเต็ด เซ็นเตอร์ 323 ถนนสีลม บางรัก กรุงเทพฯ เดินทางสะดวกจาก BTS ศาลาแดง เปิดทุกวัน 11:00-20:00 น. สอบถามได้ที่ 081-556-9696 หรือ LINE @younifyclinic