ก้อนที่คอเกิดจากอะไรได้บ้าง? อธิบายสาเหตุก้อนไทรอยด์ทั้งถุงน้ำ ก้อนคอลลอยด์ คอพอก ต่อมไทรอยด์อักเสบ และมะเร็งที่พบราว 5% พร้อมสัญญาณเตือนที่ควรรีบพบแพทย์
สารบัญ
สรุปสำคัญ
- ก้อนไทรอยด์เป็นภาวะที่พบได้บ่อยมาก การตรวจด้วยอัลตราซาวด์พบก้อนได้ในผู้ใหญ่ราวครึ่งหนึ่ง และมีเพียงประมาณ 5% เท่านั้นที่ผลตรวจออกมาเป็นมะเร็ง
- สาเหตุที่พบบ่อยคือก้อนคอลลอยด์ ถุงน้ำ เนื้องอกชนิดไม่ร้าย ต่อมไทรอยด์อักเสบ และคอพอกหลายก้อน ทั้งหมดนี้ไม่ใช่มะเร็ง แต่ยังต้องได้รับการประเมินให้ชัดเจนก่อนเสมอ
- ก้อนที่อยู่ด้านข้างลำคอและไม่ขยับตามการกลืน มักไม่ได้มาจากไทรอยด์ อาจเป็นต่อมน้ำเหลืองโต ต่อมน้ำลาย ถุงไขมันใต้ผิวหนัง หรือถุงน้ำแต่กำเนิด
- สัญญาณที่ควรรีบพบแพทย์ ได้แก่ ก้อนโตเร็วในไม่กี่สัปดาห์ เสียงแหบเรื้อรัง ก้อนแข็งติดแน่นกับเนื้อรอบข้าง กลืนหรือหายใจลำบาก เคยฉายรังสีบริเวณคอตอนเด็ก และมีคนในครอบครัวเป็นมะเร็งไทรอยด์
ก้อนที่คอคืออะไร และมาจากอวัยวะไหนได้บ้าง
ก้อนที่คอส่วนใหญ่มาจากสองอวัยวะหลัก คือต่อมไทรอยด์ซึ่งอยู่กลางคอด้านหน้า ต่ำกว่าลูกกระเดือกลงมาเล็กน้อย และต่อมน้ำเหลืองที่เรียงตัวอยู่สองข้างลำคอ ก้อนที่มาจากไทรอยด์มักอยู่ค่อนไปทางกลางคอและเลื่อนขึ้นลงตามการกลืน ส่วนก้อนที่อยู่ด้านข้างและอยู่นิ่งเวลากลืน มักมาจากอวัยวะอื่น
คนจำนวนมากไม่ได้คลำเจอก้อนด้วยตัวเอง แต่ตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจสุขภาพประจำปี อัลตราซาวด์หลอดเลือดคอ หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ทำด้วยเหตุผลอื่น เมื่อใช้อัลตราซาวด์ตรวจอย่างละเอียด จะพบก้อนในต่อมไทรอยด์ได้ในผู้ใหญ่ราวครึ่งหนึ่ง ซึ่งหมายความว่าการมีก้อนไม่ได้ผิดปกติเท่าที่หลายคนกังวล
ตัวเลขที่ควรจำคือ ก้อนไทรอยด์ที่ได้รับการตรวจวินิจฉัยครบถ้วน มีประมาณ 5% เท่านั้นที่เป็นมะเร็ง ส่วนที่เหลือเป็นก้อนธรรมดา อย่างไรก็ตาม ไม่มีใครบอกได้จากการคลำหรือจากขนาดเพียงอย่างเดียวว่าก้อนไหนอยู่ในกลุ่มไหน สิ่งที่ใช้แยกได้จริงคือลักษณะที่เห็นจากอัลตราซาวด์และผลเจาะตรวจเซลล์ ซึ่งอธิบายไว้ในบทความ ตรวจพบก้อนไทรอยด์แล้วทำยังไงต่อ
ก้อนไทรอยด์เกิดจากอะไรได้บ้าง
ก้อนไทรอยด์เกิดจากการที่เนื้อเยื่อไทรอยด์บางส่วนเติบโตผิดจังหวะกับส่วนอื่น จนกลายเป็นก้อนแยกออกมา สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือก้อนคอลลอยด์และถุงน้ำ รองลงมาคือเนื้องอกชนิดไม่ร้าย ต่อมไทรอยด์อักเสบ และคอพอกหลายก้อน ส่วนมะเร็งไทรอยด์เป็นสัดส่วนที่เล็กที่สุด
- ก้อนคอลลอยด์ (colloid nodule) — เกิดจากเนื้อไทรอยด์ปกติที่โตขึ้นและสะสมสารคอลลอยด์ไว้ข้างใน เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุดและไม่ใช่มะเร็ง มักโตช้ามากหรือคงขนาดเดิมเป็นปี
- ถุงน้ำไทรอยด์ (thyroid cyst) — ก้อนที่มีของเหลวอยู่ข้างใน บางครั้งมีเลือดออกภายในก้อนทำให้โตขึ้นเร็วและเจ็บภายในไม่กี่วัน ซึ่งมักทำให้ตกใจ แต่โดยตัวมันเองไม่ใช่สัญญาณของมะเร็ง
- เนื้องอกชนิดไม่ร้าย (follicular adenoma) — ก้อนเนื้อตันที่มีเปลือกหุ้มชัดเจน เติบโตช้า ไม่ลุกลาม แต่บางกรณีต้องใช้การผ่าตัดเพื่อแยกจากเนื้องอกชนิดร้ายอย่างแน่ชัด
- ต่อมไทรอยด์อักเสบ (thyroiditis) — ทั้งชนิดเรื้อรังอย่างฮาชิโมโต และชนิดกึ่งเฉียบพลันหลังติดเชื้อไวรัส ทำให้ต่อมบวมเป็นก้อนหรือขรุขระทั้งต่อม บางรายเจ็บคอร่วมกับมีไข้ต่ำ ๆ
- คอพอกหลายก้อน (multinodular goitre) — ต่อมไทรอยด์โตทั้งต่อมและมีก้อนเล็กก้อนน้อยหลายจุด พบมากขึ้นตามอายุ และสัมพันธ์กับการได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอในระยะยาว
- ก้อนที่สร้างฮอร์โมนเอง (toxic nodule) — ก้อนที่ผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ออกมาเองโดยไม่ฟังคำสั่งจากสมอง ทำให้ใจสั่น มือสั่น น้ำหนักลด ขี้ร้อน นอนไม่หลับ
- มะเร็งไทรอยด์ — พบราว 5% ของก้อนทั้งหมด ชนิดที่พบบ่อยที่สุดคือชนิดแปปิลลารี ซึ่งโดยทั่วไปโตช้าและตอบสนองต่อการรักษาได้ดีเมื่อตรวจพบตั้งแต่ระยะแรก
จะเห็นว่าคำว่าก้อนไทรอยด์ไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นคำรวมของหลายภาวะที่มีวิธีดูแลต่างกันมาก การแยกว่าเป็นชนิดไหนจึงต้องใช้อัลตราซาวด์ที่ดูรายละเอียดของขอบก้อน ความทึบของเนื้อ หินปูนเล็ก ๆ ภายในก้อน และรูปทรงของก้อน ร่วมกับการตรวจเลือดดูระดับฮอร์โมน และในบางก้อนต้องเจาะเซลล์ไปตรวจเพิ่ม
ก้อนที่คอที่ไม่ได้มาจากไทรอยด์
ไม่ใช่ทุกก้อนที่คอจะเป็นไทรอยด์ ก้อนที่อยู่ด้านข้างลำคอ ใต้ขากรรไกร หรือหลังใบหู และไม่ขยับตามการกลืน มักมาจากต่อมน้ำเหลือง ต่อมน้ำลาย ผิวหนัง หรือถุงน้ำที่ติดตัวมาแต่กำเนิด การรู้ว่าก้อนอยู่ตำแหน่งไหนจึงช่วยจำกัดสาเหตุได้มากตั้งแต่ก่อนตรวจ
| ชนิดของก้อน | ลักษณะที่มักพบ |
|---|---|
| ต่อมน้ำเหลืองโต | อยู่สองข้างคอหรือใต้ขากรรไกร มักโตขึ้นหลังเจ็บคอหรือติดเชื้อ กดเจ็บ และยุบลงเองภายใน 2-3 สัปดาห์ |
| ถุงไขมันใต้ผิวหนัง | อยู่ตื้นมาก ขยับไปกับผิวหนัง บางครั้งมีรูเปิดเล็ก ๆ ตรงกลาง อาจอักเสบแดงเป็นครั้งคราว |
| ก้อนไขมัน (lipoma) | นุ่ม ขอบเรียบ กดไม่เจ็บ โตช้ามากเป็นปี ๆ และไม่เปลี่ยนขนาดตามการกลืน |
| ต่อมน้ำลายโตหรือมีนิ่ว | อยู่ใต้ขากรรไกรหรือหน้าใบหู มักบวมและปวดมากขึ้นเวลากินอาหาร |
| ถุงน้ำแต่กำเนิด | เช่นถุงน้ำกลางคอที่ขยับตามการแลบลิ้น หรือถุงน้ำด้านข้างคอ มักพบตั้งแต่วัยเด็กหรือวัยหนุ่มสาว |
ข้อควรระวังคือ ต่อมน้ำเหลืองที่โตอยู่นานเกิน 3-4 สัปดาห์โดยไม่มีอาการติดเชื้อชัดเจน แข็ง ไม่เจ็บ และไม่ยุบลง ควรได้รับการตรวจเสมอ เพราะมะเร็งไทรอยด์บางรายมาพบแพทย์ด้วยต่อมน้ำเหลืองที่คอโตก่อน ทั้งที่ก้อนในไทรอยด์เองยังเล็กจนคลำไม่ได้
ใครมีโอกาสเกิดก้อนไทรอยด์มากกว่าคนอื่น
ก้อนไทรอยด์ส่วนใหญ่เกิดขึ้นโดยไม่มีสาเหตุที่ระบุได้ชัดเจน แต่มีปัจจัยบางอย่างที่ทำให้พบก้อนได้บ่อยขึ้น เช่น อายุที่มากขึ้น เพศหญิง การได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอ ภาวะไทรอยด์อักเสบเรื้อรัง และประวัติในครอบครัว ปัจจัยเหล่านี้บอกโอกาสเกิดก้อน ไม่ได้แปลว่าก้อนนั้นจะเป็นมะเร็ง
- อายุ — ยิ่งอายุมาก ยิ่งพบก้อนบ่อยขึ้น โดยเฉพาะคอพอกหลายก้อนในวัยกลางคนขึ้นไป
- เพศหญิง — ผู้หญิงพบก้อนไทรอยด์บ่อยกว่าผู้ชายหลายเท่า และมักตรวจพบในช่วงวัยเจริญพันธุ์
- ไอโอดีน — การได้รับไอโอดีนน้อยเป็นเวลานานสัมพันธ์กับคอพอก ขณะที่การได้รับมากเกินไปก็รบกวนการทำงานของต่อมได้เช่นกัน
- ประวัติครอบครัว — มีพ่อแม่พี่น้องเป็นก้อนไทรอยด์ คอพอก หรือมะเร็งไทรอยด์
- การฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอในวัยเด็ก — เป็นปัจจัยที่ทำให้ความเสี่ยงมะเร็งไทรอยด์สูงขึ้นชัดเจนที่สุด และควรแจ้งแพทย์ทุกครั้ง
- ภาวะไทรอยด์อักเสบเรื้อรัง (ฮาชิโมโต) — ทำให้เนื้อต่อมขรุขระและเกิดก้อนได้ง่ายขึ้น
หลายคนถามว่าความเครียด อาหาร หรือการกินอาหารทะเลทำให้เกิดก้อนหรือไม่ หลักฐานปัจจุบันยังไม่สนับสนุนความเชื่อเหล่านี้อย่างชัดเจน ในทางปฏิบัติ การปรับอาหารเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ก้อนที่มีอยู่แล้วหายไป และไม่ควรใช้แทนการตรวจวินิจฉัย
สัญญาณเตือนที่ควรรีบพบแพทย์
ก้อนไทรอยด์ส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย แต่มีอาการบางกลุ่มที่บ่งว่าควรได้รับการตรวจเร็วขึ้น ไม่ใช่รอดูอาการไปก่อน อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งแน่นอน แต่เป็นเหตุผลที่ดีพอจะนัดตรวจอัลตราซาวด์และประเมินโดยแพทย์ภายในไม่กี่สัปดาห์
- ก้อนโตขึ้นเร็วอย่างเห็นได้ชัดภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน
- เสียงแหบที่เป็นต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ โดยไม่ได้เป็นหวัดหรือใช้เสียงหนัก
- ก้อนแข็ง ขอบไม่เรียบ และติดแน่นกับเนื้อรอบข้างจนขยับแทบไม่ได้
- กลืนลำบาก รู้สึกติดคอเวลากลืนอาหาร หรือหายใจลำบากโดยเฉพาะเวลานอนราบ
- คลำได้ต่อมน้ำเหลืองที่คอโตร่วมด้วย และไม่ยุบลงเอง
- เคยได้รับการฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอตอนเป็นเด็ก
- มีคนในครอบครัวสายตรงเป็นมะเร็งไทรอยด์ หรือกลุ่มโรคต่อมไร้ท่อทางพันธุกรรม
ในทางกลับกัน การไม่มีอาการเหล่านี้เลยก็ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องตรวจ มะเร็งไทรอยด์ระยะแรกส่วนใหญ่เงียบสนิท ไม่เจ็บ และไม่ทำให้ฮอร์โมนผิดปกติ นี่คือเหตุผลที่แนวทางสากลแนะนำให้ประเมินก้อนที่ตรวจพบทุกก้อนด้วยอัลตราซาวด์ แทนที่จะตัดสินจากอาการเพียงอย่างเดียว
ตรวจพบก้อนแล้วต้องทำอะไรต่อ
ขั้นตอนมาตรฐานคือ ตรวจเลือดดูการทำงานของต่อมไทรอยด์ ทำอัลตราซาวด์เพื่อจัดระดับความเสี่ยงของก้อน แล้วจึงพิจารณาว่าก้อนใดควรเจาะเซลล์ส่งตรวจ (FNA) ผลเจาะจะถูกจัดกลุ่มตามระบบเบเทสดา ซึ่งเป็นตัวชี้ว่าจะเฝ้าติดตาม เจาะซ้ำ หรือส่งผ่าตัด รายละเอียดทั้งกระบวนการอ่านได้ที่ ตรวจพบก้อนไทรอยด์แล้วทำยังไงต่อ
ก้อนที่ผลตรวจเป็นชนิดไม่ร้ายและไม่มีอาการ ส่วนใหญ่ไม่ต้องทำอะไรมากไปกว่าการติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะ การผ่าตัดจะถูกพิจารณาเมื่อมีข้อบ่งชี้จริง เช่น ก้อนใหญ่จนกดเบียดหลอดลมหรือหลอดอาหาร ผลเจาะสงสัยมะเร็ง หรือก้อนสร้างฮอร์โมนเกิน เรื่องนี้อธิบายไว้ใน ก้อนไทรอยด์ต้องผ่าตัดไหม
สำหรับก้อนที่ยืนยันแล้วว่าไม่ใช่มะเร็งจากผลเจาะเซลล์ และเป็นก้อนที่ทำให้เห็นเป็นก้อนนูนที่คอหรือรู้สึกอึดอัดเวลากลืน การจี้ก้อนด้วยคลื่นความถี่วิทยุ (RFA) เป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดขนาดก้อนโดยไม่ต้องผ่าตัดและไม่ต้องตัดต่อมไทรอยด์ออก ข้อสำคัญคือวิธีนี้ใช้กับก้อนที่ผ่านการตรวจยืนยันว่าไม่ใช่มะเร็งเท่านั้น ส่วนก้อนที่เป็นหรือสงสัยว่าเป็นมะเร็งจะมีแนวทางการรักษาคนละแบบ เปรียบเทียบสองวิธีได้ที่ จี้ก้อนไทรอยด์เทียบกับผ่าตัด
ปรึกษาทีมแพทย์ YOUNIFY Clinic
หากคลำเจอก้อนที่คอ หรือได้รับผลตรวจสุขภาพที่ระบุว่าพบก้อนในต่อมไทรอยด์ สิ่งที่ควรทำคือให้ทีมแพทย์ประเมินด้วยอัลตราซาวด์และตรวจเลือดก่อน แล้วค่อยตัดสินใจเรื่องการรักษา ไม่ต้องรีบตัดสินใจผ่าตัดหรือทำหัตถการใด ๆ ตั้งแต่ยังไม่รู้ว่าก้อนนั้นเป็นชนิดไหน ผลลัพธ์ของการดูแลแต่ละคนแตกต่างกันตามชนิดของก้อน ขนาด และสุขภาพโดยรวม
YOUNIFY Clinic ตั้งอยู่ชั้น 2 ห้อง 214 อาคารยูไนเต็ด เซ็นเตอร์ 323 ถนนสีลม บางรัก กรุงเทพฯ 10500 ใกล้ BTS ศาลาแดง เปิดทุกวัน 11:00-20:00 น. นัดหมายหรือสอบถามได้ที่ โทร 081-556-9696 หรือ LINE @younifyclinic
คำถามที่พบบ่อย
คลำเจอก้อนที่คอด้วยตัวเอง อันตรายไหม
การคลำเจอก้อนไม่ได้แปลว่าอันตราย ก้อนที่คอส่วนใหญ่เป็นก้อนธรรมดา และในบรรดาก้อนไทรอยด์ที่ตรวจครบถ้วน มีประมาณ 5% ที่เป็นมะเร็ง แต่เนื่องจากไม่มีใครแยกได้ด้วยมือ จึงควรให้แพทย์ตรวจด้วยอัลตราซาวด์เพื่อประเมินลักษณะก้อนอย่างน้อยหนึ่งครั้ง
ก้อนไทรอยด์เกิดจากการกินอาหารทะเลหรือขาดไอโอดีนหรือเปล่า
การได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอเป็นเวลานานสัมพันธ์กับการเกิดคอพอกและก้อนหลายก้อนได้จริง แต่ก้อนไทรอยด์ส่วนใหญ่ในคนที่ได้รับไอโอดีนพอเพียงไม่มีสาเหตุจากอาหาร และการปรับอาหารอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ก้อนที่มีอยู่แล้วเล็กลง
ก้อนไทรอยด์ยุบเองได้ไหม
ถุงน้ำบางชนิดยุบลงได้เองหลังของเหลวถูกดูดซึม และก้อนจากต่อมไทรอยด์อักเสบกึ่งเฉียบพลันมักเล็กลงเมื่อการอักเสบสงบ แต่ก้อนคอลลอยด์และเนื้องอกชนิดไม่ร้ายส่วนใหญ่จะคงอยู่หรือค่อย ๆ โตขึ้นช้า ๆ จึงต้องติดตามเป็นระยะแทนการรอให้หายไปเอง
ก้อนโตขึ้นแปลว่าเป็นมะเร็งหรือไม่
ไม่เสมอไป ก้อนธรรมดาโตขึ้นได้ตามเวลา และถุงน้ำที่มีเลือดออกภายในอาจโตขึ้นเร็วมากภายในไม่กี่วันโดยไม่ใช่มะเร็ง แต่การโตขึ้นอย่างรวดเร็วร่วมกับเสียงแหบ ก้อนแข็งติดแน่น หรือต่อมน้ำเหลืองโต เป็นเหตุผลที่ควรพบแพทย์เร็วขึ้น
มีก้อนไทรอยด์แล้วฮอร์โมนจะผิดปกติไหม
คนส่วนใหญ่ที่มีก้อนไทรอยด์ยังมีระดับฮอร์โมนปกติ มีเพียงบางก้อนที่สร้างฮอร์โมนเองจนทำให้ใจสั่น น้ำหนักลด และมือสั่น ส่วนผู้ที่มีไทรอยด์อักเสบเรื้อรังอาจมีฮอร์โมนต่ำร่วมด้วย การตรวจเลือดจึงเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินตั้งแต่ครั้งแรก
ต้องผ่าตัดทุกก้อนหรือไม่
ไม่ต้อง ก้อนที่ยืนยันว่าไม่ใช่มะเร็งและไม่มีอาการส่วนใหญ่เพียงติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะ การผ่าตัดสงวนไว้สำหรับกรณีที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจน และสำหรับก้อนที่ยืนยันแล้วว่าไม่ใช่มะเร็งแต่รบกวนรูปลักษณ์หรือการกลืน ยังมีทางเลือกอย่างการจี้ด้วยคลื่นความถี่วิทยุให้พิจารณาร่วมกับทีมแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer (Thyroid. 2016;26(1):1–133. PMID: 26462967)
- 2017 Thyroid Radiofrequency Ablation Guideline: Korean Society of Thyroid Radiology (Korean J Radiol. 2018;19(4):632–655. PMID: 29962870)
หมายเหตุทางการแพทย์
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการรุนแรง อาการเปลี่ยนเร็ว หรือมีภาวะฉุกเฉิน ควรพบแพทย์ทันที
ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเข้ารับบริการ
อยากรู้ว่าแผนดูแลแบบไหนเหมาะกับคุณ?
ส่งรายละเอียดอาการ ประวัติสุขภาพ ยาหรือหัตถการที่เคยทำ และเป้าหมายที่ต้องการ ทีมงานจะช่วยนัดหมายเพื่อประเมินกับแพทย์
ปรึกษาอาการกับ YOUNIFY Clinic